Sociale premies in Europa – ranglijst

Deze ranglijst goed lezen

Sociale premies zijn geen inkomstenbelasting

Voordat je de rangschikking leest, is het belangrijk te begrijpen wat sociale premies eigenlijk financieren. Anders dan inkomstenbelasting, die in de algemene staatskas vloeit en van alles kan bekostigen, zijn sociale premies doorgaans geoormerkt: ze voeden specifieke stelsels zoals ouderdomspensioen, ziektekosten, werkloosheids- en arbeidsongeschiktheidsverzekering en langdurige zorg. In veel landen werkt dit als een verzekeringsprincipe, waarbij het betaalde bedrag een aanspraak opbouwt op een latere uitkering. Daardoor is een premie conceptueel iets anders dan een belasting: je betaalt niet louter voor collectieve voorzieningen in het algemeen, maar koopt gerichte dekking in. Wie de tabel puur als een belastingranglijst leest, mist dit. Een land dat hoog staat, kan die premies volledig terugsluizen naar dekking die een inwoner elders zelf privaat zou moeten regelen. De ranglijst meet dus niet hoe zwaar de overheid je belast, maar hoe een land zijn sociale zekerheid organiseert en financiert. Houd dat onderscheid vast bij elke vergelijking die volgt.

Waarom het percentage alleen misleidt

Een enkel percentage vergelijken is de meest voorkomende valkuil. Ten eerste zegt het totaal niets over de verdeling tussen werkgever en werknemer: in het ene land draagt de werkgever een groot deel af, in het andere ligt het zwaartepunt bij de werknemer, en beide verschijnen soms verschillend in de tabel. Wat er netto op je loonstrook overblijft, hangt daar sterk van af. Ten tweede werken veel stelsels met een premieplafond: boven een bepaald inkomen worden geen premies meer geheven, waardoor het effectieve percentage voor hogere inkomens veel lager uitvalt dan de kop van de tabel suggereert. Een lager ogende voet kan daardoor voor sommige inkomens juist zwaarder drukken. Ten derde, en het belangrijkste, ontbreekt in elk percentage de tegenprestatie: wat krijg je ervoor terug? Twee landen met identieke premies kunnen totaal verschillende pensioenen, wachttijden in de zorg of werkloosheidsdekking bieden. Lees de rangschikking daarom nooit als een simpele 'duur versus goedkoop', maar als één ruwe indicator die pas betekenis krijgt met deze drie nuances erbij.

Denk in de totale wig, niet in één regel

De verstandigste manier om deze tabel te lezen is denken in de totale 'wig' tussen wat een werkgever betaalt en wat een werknemer netto overhoudt, inclusief zowel inkomstenbelasting als sociale premies samen. Een land dat laag scoort op premies kan dat compenseren met hoge belastingen, of andersom; kijk je maar naar één regel, dan trek je snel een scheve conclusie. Even belangrijk is de andere kant van de balans: hoge premies kunnen elders in het huishoudbudget juist kosten wegnemen. Waar een uitgebreid publiek stelsel de zorg, het pensioen of de kinderopvang grotendeels dekt, hoeft een inwoner minder private verzekeringen af te sluiten die in een laag-premieland een fors eigen bedrag vormen. Die private kosten staan nergens in de tabel, maar horen wel in het totaalplaatje. Een zinvolle vergelijking weegt dus drie dingen tegen elkaar: de premies, de belastingen en de private uitgaven die het stelsel je bespaart of oplegt. Pas dan wordt de rangschikking een hulpmiddel om stelsels te begrijpen, in plaats van een misleidende scorelijst.